2026ko iraila: PISA

Gaur egunen ikusi berri dut, ikastetxeetako ikasturte hasierako familia bilera gehienetan, irakurmena izaten ari dela gai izarra, orain arte landu gabeko gaia bailitzan, baina oraingoan esplizitatu eta erdigunean kokatzen ari omen dela.

Gaurkoan ere, beste izar bat Donostian Brad Pitt izaten ari da.

Bajan nago eta ospitalera igo behar izan dut errebisio baterako, eta eguraldia probestuta hondartzara paseo bat ematera joatea deliberatu dut, lau pareten artean egotea astuna egiten ari baitzait, bereziki nire onera etortzen ari naizen neurrian.

Goizeko bederatzi ta erdiak inguru izango ziren, iraila izaki hondartza jarri berri, jubilatu batzuk paseoan, eta ni lako batzuk, eta zenbat jende korrika, batzuk ikasleak izango ziren, baina denak? Jendeak ez al du lanik egiten?

Jarraitu dut Nautikoraino, portura, paseo berrira (Antonio de la Torre gurutzatu dut footing egiten), Zurriola aldera jo dut ondoren, nire etorkizun gertuko lantokia usaintzera, eta zenbat jende aizue. Batzuk atzerritarrak ziren, baina beste asko ez dut uste. Neskak eta mutilak, gazteak, nire tankerakoak, señorak eta señoroak, denetarik. Hesi batzuen inguruan pilatzen ari ziren, goizeko hamar terdiak, denak bajan al daude ni bezala, zeinek egiten du lana hemen?

Gaur egunek argitu dit misterioa, Brad Pitten zain zeuden. Emakume batek telebistan aitortu du norberaren eginkizunak eskatu duela bertan egoteko. Eta Pisako emaitzekin harritzen gara.

Barkatuko didazue, baina nire uste apalean emaitza horiek gure gizarteak daraman bilakaeraren isla besterik ez dira. Pantaila gehiegi erabiltzen dutela gazteek, eta ez hain gazteek eta nire tankerakoek? Ez dut zalantzan jarriko, baina ez al ditugu beste gauza batzuk, beste balio batzuk ere guztiz distortsionatu?

Lana egitea badirudi pringau batzuen kontua dela. Gero eta zailtasun gehiago dago hainbat lanpostu betetzeko, jendea ez dagoelako prest zenbait orduetatik aurrera, edo asteburuetan edo… lana egitera. Ofizioak galtzen ari gara (deja vu bat izaten ari naiz, gai hau ez al dut beste hainbatetan atera?) eta Brad Pitt gure lana baino inportanteagoa bada, gure ondorengoek hori ikusten badute, zein jokabide garatuko dituzte?

Ez al diegu gure ongizatearen gizarte honetan geure umeei dena ematen, dena barkatzen, dena tapatzen, dena errazten, ezezkoa zer den erakutsi gabe, galtzeko aukera ekidinez askotan frustratuko ditugun beldurrez? Eta frustraziotik ez al dira ba gauzak ikasten? Esfortzua neurrian ez al da balio positibo bat? Inork pentsatzen al du Lamine Yamalek orduak sartu gabe lortu duela duen futbol mailara iristea, bere gaitasunak gora behera? Zverevek entrenatu gabe lortu duela aurten bi grand slam irabaztea, edota Brad Pitt berak ez duela lan egin behar izan, eta testuak ikasi, eta asko sufritu heldu den tokira heltzeko?

Ikastetxeetako irakurketa planak errebisatu egin beharko dira, baita ebaluatzeko erabiltzen ditugun tresnak ere. Ikasleekin geletan zorrotzagoak izan beharko dugu ulermen maila gara dezaten, baina kanpoan jarraipenik ez badago, egungo gizarte eredua, balioak, aldatzen ez baditugu jai izango dugulakoan nago. Umeek disfrutatu egin behar dute, baita guk ere ahal dugun neurrian, baina lan minimo bat, esfortzu minimo bat, konpromiso minimo bat eskatu behar zaie egiten dituzten gauzekin. Ezin diegu dena barkatu. Ezetza existitzen dela ikasi behar dute, baita hori kudeatzen ere. Eta horretarako familien papera ezinbestekoa da, umea laguntzeko, ez bere lanak eginez, egiten dituela eta saiatzen dela ziurtatzeko baizik. Berarekin irakurriz, debekuak eta mugak ezarriz beharrezko direnean, eta eredu izanez, ume gehienak gurasoak edo inguruko helduak imitatuz hazten baitira.

Ea denon artean lortzen dugun ditxosozko dorrea zuzen mantentzea. Ohera noa Sacamantecasekin berriro gurutzatu aurretik.

  

UZTAILAK 15 (ze nezesidade)

Gaur hilak 15 nire oporretako lehen eguna.

Ze nezesidade hilaren batetik oporretan egon nintekeenean hartzen ditudan erabakiak hartzeko, galdetzen diot neure buruari; ze nezesidade besteen hanka sartzeak zuzentzen aritzeko, besteen lana gainbegiratzen ibiltzeko, ze nezesidade. Ze nezesidade besteen lana antolatzeko, kritika besterik ez dela etorriko jakinik.

Egun batean lankide batek -nahi duzulako- esan zidan, zuzendaritza taldeetan egoteak dirua eta ospea ematen duten karguak bailiran. Isildu egin nintzen, nahi dudalako ez, zuek ez duzuelako nahi erantzuteko egon nintzen, konpromisoagatik esatekotan egon nintzen, militantzian ibili garenok sinisten dugun horretan konpromisoak hartzeko joera dugulako, tontoak garelako akaso, edo mundu hobe baten alde eragiteko modua iruditzen zaigulako. Ez diogu ordutegiari begiratzen esateko hamarretan sartzen garela eta ez garela lehenago etorriko, bestelako jarrerak izaten ditugu, lanaz haratago zerbait ona egiten ari garelako ideiak bultzatuta, askorentzat gauzak gaizki egiten ari izanaren ordaina jaso arren.
Edozein kasutan, nezesidade ez, baina hemen nago eta gaur hartu ditut oporrak. Eta gaur hasi da nire urteroko noraeza, nire burua, gogoa eta errealitatea guztiz kokatu arte.

Zer egin? Mendira joan, hondartzara? Norbaitekin plana egiteko aukera? Telefonoa hartu eta baten bati deitu? Edo beti bezala bakardadeari aurre egin naturan galdurik? Baina azken garaietako bero sapa honek ez du asko laguntzen. Hainbat plan egiteko gogoa guztiz ezerezten dit, eta hemen nabil denborari aurre hartu nahi baina ezinean. Gainera, aurten disgustuak besterik eman ez dizkidan furgonetarik gabe nago eta horrek aukerak mugatzen dizkit. Ea ostiralerako lixto dudan.

Baditut planak abuzturako, baina ordura arteko bi asteak oso luze egingo zaizkidalakoan nago, ez badut munduari begiratzeko nire modua aldatzen bederen. Damu naiz uda osorako oporrak hartu ez izanaz, alde batetik; bestetik, lagunekin egiten ditudan planak beharrezko ditut nire gogoa bizirik eta alai mantentzeko. Aitzitik, ezer egin gabe egoten ikasi behar dut, askotan sentsazioa baitaukat beti zerbait egiten aritu behar izanaren gurpilak harrapatuta naukala, ez naizela gai besterik gabe liburu bat hartu eta etxean lasai egoteko, kanpoan dagoen giroari begiratu gabe.

Eta nire mundutik haratago futbola. Atzo Donostian ez dakit zenbat Espainiako kamiseta ikusi nituen. Gauean, etxean nengoela, golen ospakizunen oihuak heltzen zitzaizkidan auzoen etxeetatik, eta igandean, Donostian, pantaila erraldoia jarriko dute finalaren jarraipena egiteko. Ez da duela urte batzuk imajinatuko nukeen egoera, baina hori da bizi dugun errealitatea, beste batean sinisten dugunok ez badugu konpromisorik hartzen gauzak aldatzeko. Ze nezesidade gauzak aldatzeko, datorrena etsipenez onartu beharrean. Ze nezesidade.

Ba horixe lagunok, bakoitzak bere erabakiak bere konbikzioen baitan har ditzala.

Karmengo jai onak igaro ditzazuela!

MAIATZAK 12 (uda berria)

Urtea aurrera doa, konturatzerako ikasturtea amaituta egongo da. Tokitan geratuko zait uda amaieran lanera bueltak ematen zidan bertigoa, tokitan zu bertan ikusteko itxaropena, tokitan zurekin nonbait topatzeko ilusioa.
Urtea pasa da, urtebete zaharragoa naiz, baina nire gorputzeko itxura besterik ez dela aldatu begitantzen zait. Aldaketarik ez, denak horretan darrai, ez bada mundua apur bat okerrago dagoela duela urtebete baino, edo hala ikusarazi digute.

Mundua kontrolatzeko nahia han eta hemen, psikopata batzuk euren gisara guztia kontrolatuz, gizonak emakumeak erasotzen eta erailtzen, gu baino gehiago bailiran, eta bitartean ni neure betiko harrikadekin, minekin eta hutsuneekin borrokan, izugarri zorigaiztoko edo inor baino zoriontsuago, nondik begiratu ere.

Eta gaur literatura sariketa baten berri heldu zait, eta otu zait ez nukeen denbora zerbait idazten inbertitu beharko zugan pentsatzean baino, ez dakizun arren horrek denbora asko ematen baitit bakarrik nagoen uneetan.

Eta azken boladan asko pentsatzen dut munduan ergel, babo, kaiku, tontolapiko asko dagoela, dena nire talaiatik begiratuta; haiengandik zenbat eta urrutiago egon hobeto dagoela bat, baina noski, horrela jarrita, hain begirada zorrotzarekin, bakarrik gera zaitezke, besteen ergelkeria zeinekin komentatu ezinik. Hori ere ez da txukuna.

Eta, amaitzeko, azken egunetan ikusi ditut duela berrogeita hamar urteko irudiak edo garai haietan oinarritutako filmak. Dena gizonak, gizonak agintzen, gizonak torturatzen, gizonak emakumeen gainetik jartzen, gizonak beste batzuk akabatzen animaliak bailiran, finean gizonak gizonkeriak egiten. Eta hori bera gertatzen ari da orain ekialdean, mendebaldean eta ikusten ez ditugun hainbat herrialdeetan, mundu guztian ez bada.

Bai udaberrian gaude, baina ez uda berri batean, munduak antzera jarraitzen baitu deja vu eternal batean bezala.

 

APIRILAK 10 (berrabiarazten)

Esan dezagun pribilegiatu bat naizela, oporretan egon naizela eta, handik etorrita, oporren oporrak, edo atsedena, edo esan nahi duzun bezala hartzen ari naizela; nire buruarekin eta nire gorputzarekin, nire niarekin alegia, birkonektatzeko eta birraurkitzeko egunak hartu ditudala.

Garbiketa egiten ari naiz, barrukoa, fisikoa eta kimikoa, -bihotzekoa ere nahiko nuke-, toxinak botatzen, min ematen didana gogotik erauzten saiatzen, jendartearekiko enpatia areagotzen ahalegintzen, baina aizue ezin!

Oporretan izan arren lan batzuk egitea egokitzen zait egun hauetan, eta orduan konturatu naiz jendearen berekoikeriaz, ezer berririk ez esan dezadan bide batez. Pertsona batzuk ez dira ohartzen eskubideez gain, betebeharrak ere badituztela - aldamenekoari sor diezaiokedan kaltea edo eragozpena niri bost-.
Bost minutuko lana egiteko bi egunez ibili behar izan dut dantzan, pertsona baten arduragabekeriagatik, mezu faltagatik, komunikazio ezagatik. Haluzinatu egiten dut lankide batzuen jarreraz, nola zerbait esan eta kasu zipitzik egiten ez duten, beraiekin ez balihoa bezala, eskubideen taulari soilik begiratzen diotela. Eta amorratu egiten naiz, eta nire zen egoera pikutara doa instant batean, ahotik apoak eta sugeak irteten hasten zaizkidalarik.

Haserre nago nire ingurukoekin, egoera familiar baten aurrean hartzen ari diren jokabideagatik, hor ere berekoikeria eta enpatia falta nagusi; eta haserre nago zurekin, beno nire buruarekin, zu ahazteko ahaleginetan huts egiten dudalako etengabe, eta gutxien espero dudanean hor agertzen zarelako, nahiz eta azken boladan, apurka-apurka zure presentzia desagertzen ari den.

Berrabiarazteko ahaleginean nabil, baina dena kontran datorkidala iruditzen zait, eta nahigabe izugarria jabetzen ari da nitaz, nire hormonak dantza kaotiko batean gozatzen duten bitartean. Noizko niretzako gozamena?
Berrabiarazi nahi dut ni berri bat sortzeko eta zu berri batekin elkartzeko. Ea zein den hurrengo zapuztailea.  

Ondo amaitu pazko astea.

URRIAK 3 (lanera bueltatzearen ajeak)

Zertaz ari gara maitasunaz ari garenean? Halako zerbait zioen Carverren errelatoen liburu batek. Ni ez noa gaur maitasunaz hitz egitera, emateko maitasun asko eduki daukaten arren. Nire helburua bestelakoa da, pertsonek ditugun eta egunero adierazten ditugun kontraesan jasanezinak agerian jartzea besterik ez dut nahi. Horretarako hainbat galdera botako ditut, hausnarketa bultzatu nahian. Nirea, beste batean etorriko da.

Pozik bizi al zara soilik zure zilborrari begira?

Zure ingurua zilborrez beteta dagoela konturatu al zara inoiz?

Zuk egin nahi ez duzun lana, beste batek egiten duenean, bitan pentsatu gabe etengabe kritikatzea zilegia iruditzen al zaizu?

Ondorioak atera aurretik azterketa orokor bat egiten al duzu inoiz?

Zerbait eskatzen duzunean, besteak ere eskatzen ari direla, eta denentzat ez dagoenez, partekatzen ikasi beharra dagoela bururatu al zaizu inoiz?

Zurekin denbora inbertitzen ari naizen bitartean beste bati denbora kentzen ari naizela pentsatu al duzu inoiz?

Zuk zure ordutegia eta bizitza daukazun modu berean, beste batzuk gure bizitza eta ordutegiak baditugula kontutan hartu al duzu inoiz?

Horrela jarrai dezaket, luze.
Hilabete bat besterik ez da pasa, eta dagoeneko muturrak, liskarrak eta norberekoikeriak han eta hemen somatu ditut. Lanera ez noa lagunak egitera, proiektu batek funtziona dezan ahalegintzera baizik, eta horretarako zilbor guztiei begiratzea ezinbestekoa da, batzuetan batzuk nabarmenagoak izan arren.

Ez ditut ulertzen lankideen arteko errespetu-faltak, kasu ez egitea, beste alde batera begiratzea. Hezkuntzako lehen mailako lezioa da, eta geu ez bagara gai hori egiteko, zer erakutsi ahal diegu gure ikasleei?

Ostirala iritsi da, ordenagailua itzaltzera noa. Espero astelehena bestelakoa izatea.

Asteburu on!

Oharra: hau idatzi ostean, mendi buelta bat ematera joan naiz musika entzunez eta Puntu Takoma taldearen kantu batean esaldi hau:

"Azken finean, gizaki putak besterik ez gara, gure zilborren munduan"

IRAILAK 18 (espazio bat norberarena)

Zenbat aldiz gertatu zaizu lepo dagoen taberna edo txosna bateko barran eskatzeko zain egon eta ikusezina sentitzen zarela? Ez da gustuko platera, zure ahotsa eta lekua egin nahia, baina inork kasurik ez egitea.
Imajinatzen ditut garai bateko dantzaldietan, Tilosetan esaterako, dantzara ateratzen ez zituzten emakumeen kasuak, ezdeusa sentituko ziren mutilekiko atrakzio eza somatzerakoan.

Kuadrillismoa da gure jendartean erlazionatzeko modua, bere on eta txar guztiarekin. Galdetu bestela atzerritik etorritakoei leku bat egiteko izaten duten zailtasunen inguruan. Baina ez hori bakarrik, egoera zehatz batzuetan bakarrik egotea ez egotearen parekoa da.

Aurrekoan kontzertuak izan ziren Easo Plazan Boga-Boga jaialdiaren harira. Ze plan hobeagorik iraileko estropadetako igande eguzkitsu baterako. Eguerdian abiatu nintzen harantz. Ordu haietan estropada zela, manifa zela, ez zen jende gehiegi bildu kontzertuak ikustera, eta lasai-lasai egon nintzen. Bazkal ostean, ordea, plaza lepo bete zen gaztez, baita ez hain gaztez ere. Bakarrik nengoenez ez nuen azalera handiegirik betetzen, nire motxilak eta nik neuk okupatzen genuena besterik ez, baina arratsalde  guztia igaro nuen pauso bat aurrera, beste bi atzera, hiru ezkerrera, lau eskumara, nire tokia bilatzen eta aldarrikatu nahian, nire inguruko bikote, kuadrilla edo lagun taldeak uneoro handitzen baitzihoazen inguruan zegoenari itsu, kasu honetan ni. Nire aire eremua desagertzen ikusten nuen aldi oro, mugitzea erabakitzen nuen arte. Agobiatu egin nintzen eta konturatu, pertsona bakarra ikusezina bihurtzen dela egoera horietan, toki bat ez balu bezala, espazio bitalerako eskubiderik ez balu bezala.

Etxerako autobusean horren inguruan aritu nintzen hausnarrean, espazio bitalaz, guztiok lasai egoteko daukagun eskubideaz, ikusgarri ala ikusezin izan.

ABUZTUAK 18 (txalo bat miurarentzat)

Etxe ondoan dudan supermerkatu batera joateko ohitura daukat. Bai, badakit herriak bizirik nahi baditugu komertzio txikiaren alde egin behar dugula, eta hori ere egiten dut, baina supermerkatura ere joaten naiz. Onartzen dut.

Lanbide batzuk oso feminizatuak egon ohi dira, beste batzuk izugarri maskulinizatuta dauden modu berean. Askotan akordatzen naiz nola kontatzen zuen lagun batek erriberako ikastetxe batean gurasoek el andereño esaten ziotela.

Beno harira, supermerkatu honetako kutxetan ohikoena da emakumeak egotea, baina gizonak ere izaten dira. Lehengoan, begi ondoan bere azalaren koloreko baino tonu argiagoan MIURA tatuaturik zuen kutxazaina tokatu zitzaidan. Tipoa nahiko lasaia zen, ez nion zezen entzutetsu horien trazarik hartu, eta hori tatuatzeko arrazoietan pentsatzen jarri nintzen.
Horretan ari nintzela, beste tipo bat supermerkatuan sartzen saiatu zen, baina ez zuen sarrerako barrarekin asmatzen. Orduan gure miura hasi zitzaion eskumara mugitzeko, ezkerretara ez, eskumara. Argi zegoen ergel aurpegia zuen tipoak ez zituela erosketak maiz egiten, barruan zegoen emaztearen bila zihoan eta… komentarioak niretzat gordeko ditut iraingarri ez suertatzeko.
Kontua da kutxazaina ez zela oso ondo sentitu tipoari hitz egin zion moduarengatik, ia Cocorena egiten, ezker eta eskuin zer diren azaltzen kasik, eta orduan han geundenoi bota zigun ez zitzaiola gustatzen bezeroei horrelako azalpenak ematea, tontotzat tratatzen zituela pentsa zezaketelako, eta zein ote zen bera inori azalpenak emateko, bera ez zela munduko tiporik azkarrena, begiratzeko zertan egiten zuen lana, supermerkatu bateko kutxan.

Flipatu egin nuen, aspaldi ez nuen halako predikurik entzuten, txaloka hasteko gogoa eman zidan. Eta orduan otu zitzaidan Miura baino tipoak Einstein tatuatua beharko lukeela bere begi ondoan.

SU ARTIFIZIALAK

 Turista baten moduan 

portuan eseri

suak gustuko banitu bezala

tabernetan denbora gehiegi

ez egitearren

Ez dut mozkortu nahi

ez paperak galdu moduan

bederen

Jendearen ohhhh

eta txalo zaparradaren artean

galdu

zein sinpleak garen ohartuz

edo onartuz

Eta bitartean 

non egongo ote zaren asmatzen saiatuz

badakidalako hor nonbait zarela

ez nire zain edo nire bila

baina patuak elkartuko bagintu

Orduan bai suziriak

eta trakak nire baitan

bederen

ABUZTUAK 9 (ogia ez da turistikoa)

Beti nire gorputzaz kexatu arren, dietari buruzko aholkuak ematen dizkidatenean ez dut kasurik egiten. Askotan entzun ditut ogia kendu, glutenik gabeko dieta egin, bai zera, bizitza honetan gehien gustatzen zaizkidanak ez ditut ba kenduko, garagardoa eta ogia. Lehena ez dut egunero kontsumitzen, bigarrena bai, nire otordu guztietan, ez dakit ogirik gabe jaten, baina horretan, garagardoan bezala, adinarekin sibarita bihurtu naiz. Ahal denean garagardo artisaua hartzen saiatzen naiz, oso lupulatua, ahalik eta kimiko gutxiekin; ogiarekin ere herrian dagoen ama oreko ogi ekologikoa hartzen ohitu naiz. Eta okindegiari ederki doakio, pozten naiz, eta hilabete osoa oporretan igaroko dutenez, gaur, hondartzarako bidean, Zurriolatik pasatzea erabaki dut, The Loafen espelta ogi integrala erosteko asmoz. Erakusleihotik ogirik ez dut ikusi, halere sartu naiz galdetzera. Ba lekua jada ez da The Loaf deitzen. Euskaraz ez zekien saltzaileak jada ogirik saltzen ez dutela adierazi dit. Hura egoten zen apaletan Basque Cheese cake inprimaturik zuten kartoizko bilgarriak zeuden. Nire harridurarako, edo ez, denda guztia Donostiarretik ezer ez duen ditxosozko tarta horretaz beterik zegoen.

Ogia bertakoek erosiko zuten, opilak, aldiz, kanpotarrek erosten dituzte, kola eginez, jabeen diru kutxak betez, bertakoen ohitura osasuntsuak erabat alboratuz.

Eta orduan otu zait Donostian ogi ekologikoa saltzea ez dela negozioa ez baita turistikoa. Ogi mota hori beste bizimodu motelagoa bilatzen dugun klase ertaineko zoro batzuk soilik erosten baitugu, nahiko garestia baita, baina horrekin ez da nahiko Donostia mailako negozioa egiteko.

Eta izugarrizko pena sentitu dut, turismoa eragiten ari den kalteaz kexu. Eta bizikleta hartu eta hiru kilometro estra eginez hondartzara joan naiz, motxila hutsik, ogirik gabe, iraila arte ogi industriala jaten egon beharko naizela pentsatuz.

ABUZTUAK 8 (plazer txikiak)

Gustuko dut marea behean denean, goizaldean, Donostiako hondartzetan barrena pasiatzen ibiltzea. Ondarretan hasi eta Nautikoraino heldu, pareta edo arrokak oinez ukitu* eta buelta hasera aldera, edo alderantziz.  Maite dudan gauza bat da, lasaitu egiten nau, berdin dio negua ala uda izan. Udaran bainujantzian, neguan estaliago, baina itsasertzetik ibiltzea eguzki izpiak jasoz plazer izugarria ematen dit.
*Bai, pareta ikutzen dut, ez dakit zergatik, norbaiti ikasia diodan edo txikitatik ikusi dudan zerbait den, baina ez da sineskeria bat.

Hondartzako umea izan naiz ni, udara guztiak pasatzen genituen izeba baten koinataren Kontxako toldoan, eta bai maite dut hondartza, harea, ur gazia, dutxa hotza, pikoloroko haitzak, han egiten den umeen txisek epelduriko piszina naturala, denak dira txikitako oroitzapenak eta denak gaur eguneko plazer txikiak.

Eta pasiatzen noala aurretik doazenen edo gurutzatzen ditudanen gorputzetan erreparatzen dut. Terapia ona da konplexuz beteriko gizarte honetan tontakeriak alde batera uzteko. Denetariko gorputzak ikus ditzakezu. Batzuk oso argalak, beste batzuk oso potoloak. Ez dira bi berdin. Adin batetik aurrera tripatxoa edo emakumeok zelulitisa edukitzea naturala dela ikusten duzu. Emakume batzuk nik baino tripa gutxiago dute, baina ipurtaldea askoz zabalagoa eta zelulitis gehiago. Eta orduan neure buruari esaten diot, berrogeita hamaseirako ez nagoela hain gaizki, eta bikoterik ez badut ez dela nire itxura fisikoarengatik, beste arrazoi batzuengatik baizik.
Eta zeintzuk diren beste arrazoiak, ba zaila da bat zehatza ematea. Izaera akaso, ez naiz edozerekin konformatzekoa, exijenteegia naizela diote ezagutzen nautenek; gainera, lotsak eta beldurrak pausoak ematea galarazi izan didate, eta askotan geratu naiz nik egin nahi nuena besteek nola egiten duten ikusten.
Baina ez zen hori ekarri nahi nuen gaia, bikoteak pasiatzen ikusteak nahastu egin nau. Nion, hondartzak toki zoragarriak direla konplexuak galtzeko. Han denetarik ikus dezakezu, eta konturatzen zara zu bat gehiago zarela zure inperfekzio guztiekin, beste guztiak bezala, baina ura hanketan sentitzeak, brisa aurpegian eta eguzkiaren epela bizkarrean arazo guztiak ahaztarazten dizkizu une batez, plazerari tarte bat utziz. 

Ba bihar ere marea behean tokatzen da goizez eta eguraldi ona dator. Plazer une baten bila joango naiz Kontxara, nire konplexu eta beldur guztiak ahazturik. Ea elkar ikusten dugun.

 

 

UZTAILAK 7 (aupa Mikel)

Gaurko eguna efemeride bat da Euskal Herriko historian, baita nirean ere. Gaur berrogei urte dira Sarri eta Pitik Martuteneko kartzelatik ihes egin zutela, bafle batzuetan sarturik Imanolen kontzertu bat baliatuz.

Kortatu talde hasi berriak oso ideia ona izan zuen historia haren inguruan kanta bat sortzean, giro zehatz bateko gazteon soinu bandaren parte bihurtu baitzen, himno bat kasik, eta egun, etxeko musika aparatuan ez jarri arren, kanta entzun eta dantza batean hasten baikara, gure parte ere badelako, nirea bederen bada.

Berrogei urte gure aro modernoko intelektual handienetako baten misterioa hasi zela, bere idazketa oparoaren esperoan geratzen ginelarik urtez urte.

Berrogei urte herri xehearentzat ekintza gogoangarria gertatu zela, zure kontsideratzen dituzunak kartzelatik ihes egitea ospatzeko moduko kontua baita.

Eta atzo egin zuten kantuarekin dantza Arrasaten, ekainaren hamalauan Donostian egin bezala, edota urriaren lauan Euskal Herriko hiriburuan egitea espero dugun moduan.

Historia garaileek idazten dutela diote, baina historia egin herriak egiten du. Aupa Mikel!

 

EKAINAK 28 (LGTBIQ+…)

Aitortu beharra daukat azken egun hauetan asko kostatzen ari zaidala idaztea, zer idatzi erabakitzea, paperaren aurrean jartzea.
Azken astea fisikoki tortura bat izan denez (etxetik kanpo bazkaldu eta afaldu, alkohola eten gabe, berdura gutxi, ura gutxiago, kirolaz zer esan…) nire burmuinean eragina izan duela iruditzen zait, ideiak lehortuz, eduki dezakedan imajinazio apurra desagerraraziz. Sormena zero eta obsesioak betiko moduan (jajaja), konbinazio txarra ganorazko zerbaiti heltzeko.
Baina gertatu dira gauzak herrian hona ekartzeko modukoak, arrazakeriarekin loturiko oldartzeak, sorgin ehiza bat, ustez balio egokietan hezitako gazteen aldetik. Hirurogei baten kontra eta halakoak, lotsagarria, baina bereziki beldurgarria.
Beldurgarria da zein mezuren eta ideien gainean eraikitzen ari den gure gizartea, zein balio hartzen ari diren indarra, zein ideologiak zabaltzen ari diren gure artean. Aurreko astelehenean bazen giro arraroa herrian ni oso ondo enteratu ez nintzen arren, baina egunak aurrera joan ahala haien berri izan dugu eta, egia esateko, herriaren erantzuna bikaina izan dela esan beharra daukat, bai txosna batzordearen aldetik, baita beste erakunde eta eragileengandik ere.

Uatsap taldeak omen daude amen-omenak zabaltzen dituztenak, kedadak jatorri konkretua duten pertsonen aurka aritzeko eta nik ez dakit zein astakeria gehiago. Zer da hau? Zertan bihurtzen ari gara bake garaiko euskaldunak?

Baliatu nahi dut gaurko eguna, ekainak 28a, LGTBIQ+ eguna, askatasuna, berdintasuna eta justizia aldarrikatzeko. Herri izateko errespetua behar dugu, gure aldamenekoarekiko, edozein dela bere kolorea, bere jatorria, bere sexua, bere generoa, bere orientazio sexuala, bere erlijioa… Desberdinekin aritu behar dugu jendarte justu bat eraikitzeko, epairik gabe, aurreiritzirik gabe. Pertsonak dira euren akats edo delituen erantzule, ez kolektibo osoak. Hori ez badugu ulertzen jai daukagu, eta denon parte hartzea eta erantzuna ezinbestekoa da razzia horiekin amaitzeko.

Txalo bat Hernaniko herriarentzat ekintza horien kontra lehen egunetik agertu delako. Gora pertsona askeak, gora herri libreak eta gora elkarbizitza.

 

EKAINAK 21 (solstizioa)

Gaur urteko egunik luzeena omen planetaren alde honetan. Lurrak eguzkiarekiko duen posizioarengatik eguzkiaren argi izpiak denbora luzeagoz iristen dira gurera, urteko egunik luzeenak sortuz. Egunsentia 06:27an izan dugu eta 21:51ean jarriko da.

Maite ditut egun luze horiek, karkabatik zoazela eguzkiak itsutzen zaituen iluntzeko azken ordu horiek magikoak iruditzen zaizkit. Eta horrekin batera ospakizuna, sua, aurreko txar guztia erretzeko eta ahazteko unea, sasoi berriari gogoz eta gogor ekitekoa.

Ez naiz oso tradizio zalea, baina gure kulturak dituen ospakizun eta ohitura batzuk maite ditut. Gure herrian San Joanak deitzen diegu, elizak dena kutsatu duelako gure gizartean, baina udako solstizioaren jaiak dei genitzake, deitu beharko genituzke. Estra ofizialki gaur hasiko dira herrian, baina ofizialki astelehenean, eta ni ere suaren inguruan bilduko naiz hainbat lagunekin, antzinako ohiturari jarraiki, bizirik gaudela ospatzera, sutan txarra erretzera, desio berriak eskatzera, barre egitera, kantatzera.

Beti aldarrikatu dut San Joan eguna, solstizioarekin lotuta dagoelako, Euskal Herri osoan jai ofiziala beharko lukeela, herri eta auzo guztietan egiten baitira suak hilaren hogeitahiruan. Baina horrelako aldarrikapenek gaur egun ez dute inolako indarrik. A ze tontakeria, Euskal Herriko jai ofiziala, hor edukita Pilarika eta Konstituzioa, gure herriaren zapalkuntzaren adierazle mugaz alde honetan.

Baina ez dut negatibo jarri nahi, egun hauek alaitasunerako eta itxaropenerako egokiagoak baitira. Beraz irten kalera, jaso naturaren epela, dantzatu, kantatu, maitatu, ahaztu eta bota minak sutara, errautsetatik zu berri bat irten dadin.

Gora udako solstizioa!

EKAINAK 17 (aberastasunaz)

Gaur goizean mendian izan naiz. Menditik bueltatu naizenean entsalada bat prestatu eta hondartzara joan naiz bazkaltzera.
Bazkaldu eta hondar epelean gorputza erlaxatzen utzi dut lipar batez, ondoren, digestiorako bi orduak errespetatu gabe, igeri egitera joateko.
Igeriketatik bueltan dutxa hotzaz gatza kendu eta hondartzako aulkian jesarri eta irakurtzen aritu naiz, David Uclésen La península de las casas vacías, oso eleberri interesgarria.
Eta horrela eman dut eguna menditik hondartzara eta ondoren etxera, dutxa epela hartu, afari goxoa prestatu eta etxeko hainbat lan eginez amaituz eguna.

Gaur Donostiara Luxuzko kruzero bat heldu da, neure begiez ikusi dut Urgulleko atzealdean. Han barruan zeudenak ni baino aberatsagoak izango dira diruz, baina benetan ni baino aberatsagoak al dira? Kontziente al gara bizi garen lekuaz eta garaiaz? Kontziente ditugun pribilegioez, arazoak ere eduki ditzakegula ahaztu gabe noski?

Pentsamendu horiek etorri zaizkit gogora paper zuriaren aurrean eseritakoan, egunari errepasoa egiten hasi naizenean. Eta ez dizkiot eskerrak jainkoari eman ateoa naizelako, baina unibertsoan lerratu behar izan diren izarrekin akordatu eta asperen eginez, puntua idatzi eta ohera joan naiz, irakurtzen jarraitzera. 

EKAINAK 15 (zirimiria, turismoa, memoria eta beste hainbat kontu)

Hitzok idazten ditudan bitartean manifestazioa izaten ari da Donostian eta Europako beste hainbat hiritan turistifikazioaren kontra. Joatekoa nintzen, baina berandu jaiki naiz eta atzotik etengabe jausten ari den zirimiriak atzeraka bota nau mugitzen hasteko. Atzo goitik behera blai heldu bainintzen etxera Anoetatik, pistako ditxosozko sarrerak nahi eta non lortu eta estalperik ez duen estadio batean. Gaur ez nuen berriz ere euripean goiza igaro nahi.
-Zirimiri tonto bat besterik ez da, berehala atertuko du- bai zera, sei ordu zirimiriaren azpian, dena ematen hori bai.

Eta turistifikazioaren aurkako manifa aipatu dut. Gaia konplikatua izan daiteke, nondik begiratzen den, denok baikara turistak uneren batean, ni aurten hilabete batzuetan izan naizen moduan.
Ni ez naiz turismoaren aurkakoa, turistifikazioaren aurkakoa baizik. Hau da, iruditzen zait, pertsona bezala denok daukagula eskubidea beste herrialde batzuk, beste kultura batzuk ezagutzeko, guretik irteteko, deskonektatzeko, beste errealitateak ikusteko. Horrek ez du esan nahi herrialde horiek gu hartzeko moldatu behar direnik, hau da, lehenik bertakoen eskubideak, bizi-baldintzak daude, kanpotarrak izan beharko dugu hartara moldatu behar garenak, ez alderantziz. Ezin ditugu gure kaskoak, gure alde zaharrak parke tematiko bihurtu, turistei bideratutako espazioetan transformatu, bertakoen bizimodua erabat baldintzatuz eta gure kultura desitxuratuz eta desagertaraziz.

Duela ez asko arratsaldeko zazpietan kolak ikusi nituen oraindik zabaltzeke zegoen Donostiako taberna batean pintxoak jateko, kalea ia blokeatuta zutelarik. Ez ziren errazionamendu garaietan janaria lortzeko egin ilarak, ez, pintxo batzuk jatekoa baizik. Bukatzeko beldur ote ziren? Flipatu egin nuen.
Bi kale haratago Basque Cheese Cake erosteko beste ilara batekin egin nuen topo. Ene, nola saltzen dugun Basque hitza, ez euskal,  ingelesez baizik, kalean gero eta euskara gutxiago entzuten dugun bitartean.
Gai polemikoa bai. Beti izan gara anfitrioi onak, adeitsuak kanpotarrekin, baina lehenik bertakoen etxebizitza-eskubidea, lan-eskubidea, garraio-eskubidea, kultur-eskubideak, osasun eta atseden-eskubideak bermatu behar dira. Hori gabe ez baitago herririk, ez baikara ezer, eta horretan agintari politikoek ezarri behar dituzte arau eta neurri egokiak: bertakoa zaindu, kanpotarrak baldintza onenetan jaso ahal izateko. Inoiz ez alderantziz, eta Goiak eta enparauek kontrakoa egiten dute, DVn nahi dutena salduko duten arren.

Eta gehiegi luzatzen ari naizen honetan, ez dut aipatu gabe utzi nahi gaurko egunarekin, mila bederatziehun eta laurogeita lauean, nire lagun baten etxean Galindo eta konpainiak egindako sarraskia. Bi etakide hilda gertatu ziren. Oroitzen ditut etxebizitza osoko bizilagunak kalean oheko arroparekin, “terroristen” aurka soilik aritu zirela justifikatzeko edo?
Ekaineko egun eguzkitsu horietako bat zen, etxean zegoen zalapartarekin esnatu nintzen. Amari galdetu nion ea zer zen zarata hura, ea etxafuegoak ziren. Tiroak dira esan zidan. Jantzi eta kalera irten ginen, auzokide askoren moduan, baina guardia zibilak kaleak ondo moztuta zeuzkan, eta ez zuten Garinetik haratago pasatzen uzten. Gau hartan, askotan bezala, poliziak ezarri zuen terrorea eta biolentzia herrian, baina bertsio hori ematea ez da inoiz politikoki zuzena izan. Ba hala da, eta nik ozen esango dut hemen eta behar den toki eta aldi guztietan, nik bizi izan nuelako, nire azalean, nire lagunen azalean, hildakoen gorpuzkietan.
Ez dezagun gure historia beste batzuk konta dezaten utz. Ez ditzagun Patria, La Infiltrada, eta tankerako kultur-proposamenek saltzen dizkiguten bertsio manikeoak onar.
Egun hartakoa benetan amets gaiztoa izan zen, ez dezagun sekula ahaz.

 

EKAINAK 14 (urduritasuna)

Gaur urduri nago. Ez dakit zergatik. Ez daukat motiborik, edo agian bai. Kontzertu batera noa, hogeita hamar mila pertsona izango diren kontzertu batera. Oraindik ez dakit ziur norekin joango naizen, aukera desberdinak izan arren, planaren arabera agian bakarrik joango bainaiz. Akaso horregatik nago urduri, hogeita hamar mila pertsonen artean bakarrik egoteak beldurtu egiten nauelako, horrelako egoerek ezinegona sortzen didatelako, munduari bakarrik zaudela eta lagunik ez duzula esatea bezala baita, eta hori beti da gogorra, pertsona batzuentzat bederen. Halakoetan, leku guztietara begira hasten naiz, norbaiten bila bezala, zerbaiten bila bezala, eskuekin zer egin ez dakidala, begirada non finkatu ez dakidala. Urduri, bakarrik, zerbaiten zain bazeunde bezala, baina ez dut ezer espero zu ikustea nahiko nukeen arren. Baina zu ikusita ere zer? Gehienez hitz batzuk gurutzatuko genituzke, besterik ez, eta horretarako, agian, nahiago zu ez ikusterik zutaz betirako ahazteko, zuk ni guztiz ahaztuta naukazun moduan, zuretzako ez bainaiz existitzen, ez zu niretzat existitzen zaren moduan bederen.

Eta urduri nago, sabelean kilimak somatzen ditut, eta mendira joan beharko nuke lasaitzera, baina atzoko ekaitzak bideak blaituta utziko zituelakoan nagiak hartu nau, eta hemen nago zer egin ez dakidala. Agian, gaurko egunerako espektatiba ugari eginda neukan eta eguna ailegatu denean nahigabetuta sentitzen naiz ezjakintasunaren aurrean. Bai, hori izango da urduritasunaren arrazoia. Ezin du besterik izan. Azken orduko erabakietan ez baita urduritasunerako denborarik izaten, urtebeteko aurrerapenarekin egindako plan baterako ordea bai.

Sistema da gustatzen ez zaidana. Hori da, sistemaren erruz nago urduri. Ekitaldi batzuetan derrigor egon beharra; kuadrilla eduki beharra; bikotea eduki beharra; zoriontsua zarela demostratu beharra; eder egon beharra. Sistemak inposatzen dizkigun behar horiek guztiak munduri erakutsi behar horrek jartzen nau urduri, gero, ziurrenik, zugan inork erreparatzen ez duela jakin arren.

Iris dadila jende artean galtzeko ordua, mesedez, dantzan hastekoa, kantatzen hastekoa, oihu egitekoa, barnean pilatuta dauzkadan nerbio hauek guztiak askatzeko.

 

 

EKAINAK 12 (jarrera erotikoak)

Ez dakit zu, baina ni prebentzio medikuntzaren aldekoa naiz, hau da, noizean behin errebisioak egitekoa, ager daitekeen edozein gaitza edo arazori aurre egin ahal izateko.

Hezkuntza publikoan nabilenetik, jada bederatzi urte, ez didate sekula azterketarik egin; bai, lotsagarria, hori enpresa pribatu batek egitea ezinezkoa da, Eusko Jaurlaritza bera gainean izango luke zalantzarik gabe. Baina hezkuntza publikoko irakasleok ez ei dugu horrenbeste merezi. Oraingo akordioan hiru urtetik behin egitea sinatu da, ea hori gutxienez betetzen den.

Dena dela, ez naiz gaur hezkuntzan ditugun arazoez mintzatzera etorri, nik beste kontu bat ekarri nahi nuen hona.
Badira azterketa mediku batzuk norberak bere poltsikotik ordaindu behar dituena, ahal baldin badu behinik behin: bata, dentista da, bestea ginekologoa, emakumeen kasuan noski.

Aspaldidanik urtero bi horietara joateko ohitura daukat. Ahoaren kasuan, errebisioa eta garbiketa. Bigarrenean ekografia, zitologia eta halakoak. Aitortu behar dut orain Osakidetzak egiten dizkidala nire genitalen azterketak, arazo batzuk medio jarraipena egiteko, bestela nire poltsikotik ordaindu beharko nuke.
Kontua da bi espezialitate horiek nahiko desatseginak suertatzen direla gehiengo batentzat, nik hala bizi dut bederen, eta joan behar duzun bakoitzean halako deserosotasun bat sentitzen duzula.
Batean ahoa zabaldu, barruan hozkia eragiten dizuten gailuak sartzen dizkizutelarik. Bestean hankak zabaldu, lubrifikatzaile hotzez blaitutako plastikozko zakil moduko bat sartu eta barruan mugitzen dizuten bitartean, edota paretetako ehun apur bat kentzen dizutela, gero aztertzeko.  

Ba ez dakit umetan izandako trauma baten eraginez edo, baina niri dentistek panikoa sortarazten didate, eta gorputza tenkaturik egoten naiz haien besaulki eroso horietan etzanik. Horren aldean, ginekologoa lasaigarria iruditzen zait kasik.

Eta gauza da, gaur dentistarenean izan naizela karie txiki bat nuelako, eta aspaldiko hogei minutu desatseginenak izan direla, ondoren hiru orduz ahoa lo eta oker izatea kontuan izan gabe. Eskerrak anestesiari ez duzula minik sentitzen, baina zulagailuek, xurgagailuek eta nik zer dakidan aparatuek sortu zaratak barruraino sartzen zaizkit tentsio, hozki eta ez dakit zein sentipen desatsegin gehiago sortuz. Eta han neutzala, begiak itxita, ginekologoarekin akordatu naiz, eta pentsatu dut nahiago nukeela hankak zabaldurik egotea ahoa zabalik egotea baino. Biak ere, nondik begiratzen duzun, oso jarrera erotikoak.

Txantxarra kendu didate eta urtebetez, gutxienez, tortura honetatik libre geratu naizela pentsatuz pozik pasa dut kreditu txartela datafonotik.

 

EKAINAK 4 (poema soziala IV: biraoak)

Madarikatua mundua

gerrak permititzen dituena

gerrak bultzatzen dituena

umeak hiltzen uzten dituena

umeak eta helduak

pertsonak jazartzen dituena

 

Madarikatuak gizonak

emazteak jipoitzen dituztenak

emazteak akabatzen dituztenak

emazteak torturatzen dituztenak

seme-alabei tratu txarrak ematen dizkietenak

alabak asasinatzen dituztenak

emazteak torturatzeko

gero bere buruaz beste eginez

 

Madarikatuak gehiengoen kontura

aberasten direnak

besteak zapaltzeko

inolako erreparorik ez dutenak

euren kolkora soilik

begiratzen dutenak

madarikatuak denak 

EKAINAK 3 (pelukerin)

Gaur ileapaindegian izan naiz. Kolorea eman dut. Gero eta ile zurituagoa dudala konturatzen ari naiz, baina ez dut horregatik tintatzen ilea, edo ez horregatik soilik. Hamazazpi urterekin ere kolore antzekoa ematen nuen eta ia bizitza osoan mantendu dudan errituala izan da, estetika kontuak pentsatzen dut.

Gauza da, koloreak gehiago eragiteko edo, plastikozko lehorgailu psikodeliko horietako baten azpian jesarri nautela, eta nahi gabean txikitako oroitzapenak etorri zaizkidala gogora. Nola larunbatero amarekin M.A.ren ileapaindegira joaten nintzen.
Bere etxeko zonalde batean zuen, eta ni, bitartean, euren etxeko salan jolasten egoten nintzen, haren seme-alabekin imajinatzen dut, hori ez baitut oso argi, baina bai pelukeriaren espazio hura. Oroitzen dut nola, erruloak eta bigudiak jarri ostean, ama egoten zen lehorgailu transparente haien azpian, hola, semana eta antzeko aldizkariei orrialdeak pasatu bitartean. Eta ni sofan hari begira edo agian jolasten, edo aldizkariren bati orriak pasatzen ere.

Erritual bat zen, asteroko kontua, garai bateko emakumeek ez baitzuten ilea etxean garbitzeko ohiturarik, ileapaindegian baizik. Oraindik ere geratzen dira halako espezimen batzuk, baina gero eta urriagoak direla esango nuke, belaunaldiak gora joan ahala gutxitzen doazenak.

Eta pentsamendu horiek buruan ilea gorritua nuela kendu didate tramankulua burutik, eta denbora aurrera doala otu zait, jada ez baitaude garai hartako emakume asko gure artean, ez nire ama, ezta pelukeria hartan egoten ziren emakume asko ere. Barre txiki bat irten dit gora begira nengoela. Gero apain irten naiz nire ileapaindegitik, zita baterako bezala, nirekin geratu nahi al duzu Zeta?

Ea zenbat denbora irauten didan ile honek bere horretan. Aste oso bat seguru ezetz.

EKAINAK 2 (konpromisoaz)

Kontraesanez beteriko pertsona naiz, jende gehiena bezala. Ideologikoki kontu batzuk oso argi eduki ditzaket, praktikan zer egiten dudan beste hariko ezpala da. Edozein kasutan, argi daukat nik konpromiso bat daukadala nire buruarekin, nire niarekin, nire ideiekin, nire herriarekin.

Gaztetan herriko zineklubean aritu nintzen, geroago zinegotzi.
Irakaskuntzan aritu naiz nire bizitza laboral osoan, lehenik ikastoletan, orain hezkuntza publikoan. Bai batan eta bai bestean nire konpromisoa, nire prestutasuna agertu izan dut euskal hezkuntzaren alde, hau da, euskaraz irakatsiz eta erreferentzia kulturaltzat Euskal Herria (bere osotasunean) hartuz. Horrez gain, sistema mantendu eta hobetze aldera ardurako lanpostuak hartu izan ditut, oso erraza delako sistema kritikatzea hura hobetzearen alde ezer egin gabe.

Eta urte sabatikoa amaitzera doala berriz ere nire konpromisoa betetzeko prest agertu naiz, eta horretan saiatuko naiz datozen urteetan gauzak ondo bidean.
Ez da protagonismo edo aginte kontua, ardura kontu bat baizik. Gauzak hobetzen saiatzeko ezinbestekoa da denon inplikazioa. Erraza da hezkuntza publikoa defendatzea eta dena kritikatzea, soilik zure klaseak ematera mugatzen zaren bitartean, ingurura begiratu gabe, inoiz bestelako ardurarik hartu gabe.

Euskal Herritar sentitzen garenok, naziotasunari dagokionez, EAEn daukagun defizit curricularra izugarria da, eta hori ere, zoritxarrez, guk aldarrikatu eta hobetu beharreko gaia da. Emakume gisa, nire tokia aldarrikatzea ere ezinbestekoa iruditzen zait, eta ezinbestekoa ere, gure gazteei hizkuntzaren, ikasketen, arduren eta konpromisoen garrantzia transmititzea. Horregatik eta beste hainbat konturengatik datorren ikasturtean konpromisoa erakutsi eta ardura hartuko dut.

Bidean oztopoak bainoago laguntzaileak besterik ez topatzea espero dut.