2011/02/20

aldaketak

Tabernan sartu zara
dena iluna da
ez duzu ezagunik ikusten 
zurekin daudenak ere
arrotzak zaizkizu
disimulatzen saiatu zara
baina ez zara eroso sentitzen
hura jada ez da zure tokia
jada ez da zure jendea
ez behintzat lehen sentitzen zenuen moduan
Zalantzarik ez
aldatzeko garaia da
jendea, tokia, ...
agian dena aldatu behar duzu
zure espazio berria bilatu, topatu
jende desberdina zure bizitzan sartu
ez da traizio bat, bizitza da
elkarrekin egin duzue bide luze bat
eta orain bidegurutzean zaudete
batzuk argi dauzkate hurrengo urratsak
zuk ez, baina ez zara haien atzetik joango
atsedena hartzera geratu zara
aukera guztiak ondo aztertuz
eta pixkanaka bizitza berriari helduko diozu
Erabakia latza da
horretan bakarrik zaude eta
baina ekingo diozu zure patua eraikitzeari
zure tokia munduan bilatzeari

2011/02/16

"ene" joxepa!

Dakizuenez fisika, materiaren aldaketa fisikoak edo fenomeno fisikoak aztertzen dituen zientzia da. Horietako aldaketa batzuk optikoak dira, argiarekin zerikusia dutenak. Islapena edota itzala fenomeno arruntak dira guretzat hauek ikusten ohituta baikaude, baina niri islapena bereziki (bestea sinpleagoa baita) fenomeno harrigarria iruditzen zait.
Gorputz bati argiak ematen dio (uhin elektromagnetiko multzo bat), honek luzera batzuetako uhinak surgatu eta beste batzuk errebotatzen ditu eta horri esker ikusten dugu dagokion forman eta kolorean. Objektuaren aurrean material islatzaile bat jarriz gero, fenomenoa errepikatzen da, hau da, material horretara objektuak errebotaturiko uhin multzoa heltzen da eta honek era berean uhin guztiak errebotatzen ditu, (irudiak kalitatea gal dezake materialaren arabera), eta horrela behin eta berriz gerta daiteke.
Niri islapenak izugarri gustatzen zaizkit, argazkietan sarri bilatzen ditut horrelakoak. Argazki honetan n joxepa ikus ditzakezue hiru ispiluei esker, edo nahiago baduzue hiru joxepa ber n. Bat ere ez ez da erreala, denak irudiak dira, argazkia bera bezala.

2011/02/12

Diktadurak nonahi

Telebistari eta medioei kaso eginez gero, batek pentsatuko luke munduan hiru herrialdeetan soilik daudela erregimen "diktatorialak". Lehena nola ez Kuba, baita Txina eta Ipar Korea ere. Venezuela ezin horrela etiketatu hauteskundeak egiten dituztelako, baina Hugo Chavezen irudia ederki dakigu zein den medio "demokratiko" guztietan.
Nik onartzen dut, geografia politiko kontu horietan ez nagoela oso jantzita (bat ere ez ez esateagatik), baina medioetan ikusi eta irakurri dudanagatik pentsa nezakeen munduko beste herrialde guztietan "demokrazia" zela nagusi. 
Hara nondik eta gure ekialdera gertatzen ari diren errebuelta guztiak medio, orain enteratu naizen Tunezen, Egipton, eta beste hainbat herrialdeetan ere diktaduretan bizi direla.
Danok entzun izan dugu homosexualek Kuban arazoak omen dituztela gobernuarekin, (hor dugu Reinaldo Arenasen kasua esaterako, Julian Schnabelek filme batean erretratatu zuena), baina ba al genekien Egipton homosexualitatea heriotzarekin kastigatua zegoenik, bide hori erabili ez badute ere?
Herrialde horiek direna izango dira, baina mendebaldeko estatuei ez zitzaien interesatzen horien aurka joatea eta gu itsu itsuan denok Tunezera oporretan hegaldiak merkeak direlako besteak beste, jakin gabe hango herritarrek zein pribazio eta zein bizi baldintzak dituzten eta zein askatasun edo askatasun eza bizi zuten. Hori bai Venezuela edo Kubara joanez gero, dena luparekin begiratuz konstatatzeko hango gobernuek benetan herritarrak askatasunik gabe dituztela...
Zein nazka ematen duten gobernuek, euren mezulariek, eta mundua manipulatzen duten guztiek.
Mundura iraultza dator, argi dago. Horrela ezin jarraitu. Gaiztoen eta onen kontu hori amaitu da (niretzat sekula existitu ez bada ere, edo "gaiztoen" alde agertu naizelako beti edo ia beti); ireki ditzagun begiak, zabaldu burua, eta aldarrika dezagun justizia, herritar guztientzat, mundu zabalean, ea danon artean bizitza duinago bat izatea lortzen dugun aldamenekoa errespetatuz.

2011/02/06

Witness for the Prosecution


Hainbeste telezaborraren artean kateren batean azken boladan film interesgarriak botatzen hasi dira.
Atzo larunbata, etxean goiz eta zein nire sorpresa la sexta 3-en honako hau: "Witness for the prosecution" 1957an Billy Wilderrek zuzendutako zine beltzeko film zoragarria. Tirone Power, Marlene Dietrich, sekundario mundial batzuk (etxeko laguntzailea eta erizaina besteen artean) eta Charles Laughton handia abokatu lanetan.
Azkenaldian gutxitan izan dut telebista ikusiz hainbeste disfrutatzeko aukera, ea hau ohitura bilakatzen den eta beste kate batzuk ere eredu bera jarraitzen duten.
Ahal baduzue bideotekan hartu, (edo deskargatu...) benetan merezi du eta.

2011/02/05

GORROTOA

Ikasle batek gorroto dudala adierazi du herriko aldizkarian.
Horrek hausnarketa ugari sortarazi dit.
Herriko aldizkariak, euskara bultzatzeko asmoz herri guztietan sortutako ekimenak, euskara hutsean izanagatik ere, esateko eta eztabaida askotarako ematen duten horiek, nire uste apalean, erabiltzen duten gaitegi, tonu eta abarrengatik... baina ez da nire asmoa horretaz aritzea oraingoan, tesi baterako emango lidakelako, agian.
Gorrotoa. Hitz potoloa. Horrek sortu dit harra, barruan, zer da ba gorrotoa?
Ikasle batek gorroto dudala sentitzen du eta hala adierazi du publikoki, nire izen eta guzti, baina nik inor gorroto al dut? Edo inoiz gorrotatu al dut inor?
Niretzat gorrotoa maitasunaren pareko sentimendua da. Pertsona asko apreziatzen ditut, baina maitatu? Eta gorrotatu?
Nazka ematen didan jendeak indiferentzia besterik ez dit sortzen.
Norbait gorrotatzeko zerbait oso gogorra egin behar izan dit. Egia esan halako sentipenak oso pertsona gutxirekin izan ditut, eta beti, edo ia beti, maitasunaren aurkako erantzuna moduan, erreakzioz, momentu zehatzetan, maitasunak bihotza apurtu dizun horietan, baina beti akzioa bueltan etortzen delarik.
Ez, nik ez dut sekula ikaslerik gorrotatu, badaukat beste zereginik nire barrua hortan murgiltzea baino.
Ikasleak hezitzea da nire lana, gauza batzuk erakustea, irakastea. Batzuekin primeran konektatzen duzu, beste batzuekin tira, batzuekin ez duzu feelingik, punto.
Benetako gorrotoa, inoiz sentitu badut, noizpait bai, beste eremuetarako erreserbatua daukat, nire eguneroko lanaz oso urrun.
Oso gogorra zait nire izena eta gorrotoa hitzak esaldi berean irakurtzea, herriko aldizkarian. A zer irudi izan behar duten nitaz, herrian, gorrotatzaile borde hori.
Seguruen ez ditut ikasleak maite, batzuekin oso ondo konektatzen dut, baina beti ere beraiek hor eta ni hemen; batzuk urteetara lagun bilakatzen dira, gutxi batzuk, beste batzuk nire listetatik pasatako izen ezagunak besterik ez dira, baina gorrotoa arazo potologoei erreserbatutako bizipena da. Eta zenbat eta gutxiagotan sentitu orduan eta hobe.

2011/01/22

También la lluvia

Iciar Bollainen azken filma. Gaia, Colonek Hegoamerikan egindako genozidioaren inguruko filmaren grabazioa. Bolivian grabatuko dute Sebastianek (Gael García Bernal) zuzendutako eta Costak (Luis Tosar) ekoiztutako filma, Cochabamban eta garai hartan gertatzen da Uraren gatazka (2000).
Presupuesto eskasarekin ari dira eta estrak bertako indigenak izango dira, 2 dolarren truke lan egingo dutenak (berriz ere esplotazioa?).
Elementu ugari eta guztiaren erdian erabaki pertsonalak, filmea aurrera eraman ala han sortu gatazkarekin bat egin eta egindako lagunei lagundu...
Carlos Tenari irakurrita (Rebelión), filme honek 1995ean Jorge Sanjines boliviarrak zuzendutako "Para recibir el canto de los pájaros" filmearekin puntu komun asko omen ditu. Nik ez dakit, baina niri filmea oso interesgarria iruditu zait, dialogo batzuk benetan oso aberatsak dira, gaiak berak mamia badu ere.
Daniel-ek (Carlos Aduviri) bizitzaren lezio itzela ematen digu, (¿Qué vais a hacer ahora? -Lo que mejor sabemos hacer, sobrevivir). Eta ez galdu nik behintzat aspaldi filme batean ikusi gabe nuen Karra Elejalderen rola. Bere agerpena motza bada ere mundial dago. Goya sarietara nominatua dago, ez dakit zeintzuk diren bere lehiakideak baina berak saria benetan merezi du.

2011/01/19

Erantzun gabeko galderak

Akordatzen al zara nirekin inoiz?
Uneren batean sentitu al duzu nirekiko erakarpen sexuala baino zerbait gehiago?
Inoiz sentitu al duzu urduritasunik ni ikustean?
Inoiz irten al zara kalera ni ikusteko gogoarekin?
Inoiz irten al zara kalera ni ikusteko helburuarekin?
Inoiz lotsatu al zara ni ikustean?
Nire presentziak gaizki sentiarazi al dizu inoiz?
Inoiz bilatu al nauzu?
Inoiz ebitatu al nauzu?
Zergatik ez duzu inoiz nire mezurik erantzun?
Nire mezuak jasotzea ilusiorik egin al dizu inoiz?
Nire zenbakia zure agendatik borratu al duzu?
Zurekiko izan dudan jarrera desegokia iruditu al zaizu inoiz?
Zergatik tratatu izan nauzu ezezagun bati bezala?
Nazkarik sentitu al duzu inoiz nirekin egon eta gero?
Inoiz sentitu al duzu nirekin egoteko gogoa baina ez duzu kemenik izan adierazteko?
Aukerarik bazenu nirekin egongo al zinake berriro?
Merezi duen neska naizela pentsatu al duzu inoiz?
Nire laguna izatea nahiko zenukela pentsatu al duzu inoiz?
Inoiz damutu al zara nirekin egon izanaz?
Inoiz damutu al zara nirekin egon ez izanaz?

Zenbat galdera egin gabe, 
erantzun gabeko zenbat galdera...

Neure erantzunak:

askotan
beti
gehienetan
askotan
askotan
askotan
batzuetan
batzuetan
batzuetan
_
_
bai, garai hartan jaso nuen zure deia
askotan
zutaz ahazteko ahaleginetan
inoiz ez
askotan
zalantzarik gabe
beti
beti
inoiz ez
aukera galdu dudan bakoitzean

2011/01/14

Gaztetako kontuak

Hamazazpi urte geneuzkan, burua ilusioz, ideiez eta ametsez beterik. Gauza material gutxi, baina espiritua aberatsa. Gure inguruko mundua txikia bazen ere, mundu zabala ezagutzeko irrikitan geunden.
Gure jazkera arrunta zen, neskendako gaurkoarekin alderatuz, maskulino xamarra. Hilea motza generaman, krestarik ez baina punkien looketik gertu. Galtza estuak eta jaka zabalak jazten genituen, martensak ez geneuzkan, horiek hasieran Londresetik ekartzen zituzten, baina antzeko zapatak edo botak. Eskoterik ez, imajinaziorako tarte handia utziz (edo txikiegia agian).
Musika gustoko genuen baina gehienek ez genuen tokatarik. Gure etxean izebak Alemaniatik ekarritako Grundig kasette bat zegoen eta musika on gutxi. Mikel eta Ireneri olentzerotan tokata bat ekarri zieten eta haiek erositako diskak kasetetan grabatu eta horiek entzuten genituen, behin eta berriro.
"Euskal rock erradikalaren" garaiak ziren, punk mugimendua urte batzuk lehenagokoa bazen ere, gurera horrelakoak atzerapenarekin heltzen zirenez, punk espiritua nahiko barneratua geneukan, neuk bai behintzat. Orduan ezagutu genituen The Clash, Specials, Stiff Little Fingers, Sex Pistols, Angelic Upstarts, baina baita beste estilotako musikariak ere.
Neu bereziki Clash zalea nintzen. Gazteak ginen eta gure inguruan ez genuen horrelako girorik; gure herrian tribu mota horiek apenas esistitzen baziren. Giro politikoak eta bereziki aurreko urteetan emandako jakoaren hedapenak gure gazteria erabat markatu zuen. Ametsak beste toki batzuetan zeuden batzuentzat eta besteek aldiz nahikoa lan zuten murgilduta zeuden inpernutik ateratzeko.
Garai gogorrak izan ziren, oso gogorrak. Errepresioa kaleetan eguneroko kontua zen; jazarpen poliziala; hilketak han eta hemen; musikarako toki gutxi horrelako egoeretan.
Gure mundua zabaldu nahiean edo Donostiara joaten ginen asteburuetan. Han egiten genuen ibilbidea beti berdina zen: Itxaso, Izkina, Aker Beltz. Han biltzen ziren guk gustoko genuen estiloko mutilak. Gehienak gu baino zaharragoak ziren, beraz haiek mirestearekin nahikoa geneukan, ligatu gutxi egiten genuen (gauza batzuk ez dira sekula aldatzen), hori bai gure musika entzuten genuen. Lehen aipatutakoez gain, baita garai hartan sortutako punkaren ondorengo taldeak The Cure, Immaculate Fools edota Psychedelic furs.
Ez nuen kontzertu askotara joateko paradarik izan (diru gutxi, informazio gutxi, eta ezagutza eskasa) baina garai hura, musika hura, itxura hura, barru barruraino iritsi zitzaidan, eta urte asko pasa badira ere barnean dudan zerbait da, askotan nire itxurak besterik adieraz badezake ere.
Clashen "London Calling" bereziki maite izan dut beti eta kaseteko aleaz gain, gaur diska zoragarri horren bi kopia dauzkat. Ez nuen inoiz talde hura zuzenean ikusteko aukerarik izan (ez dakit gertu ibili ziren ere, internet ez zen existitzen), doinuekin konformatu nintzen.
Baina lehengoan bizitzak opari zoragarria eman zidan, Chuck Prophet izeneko musikari estatubatuarrak, taldearekiko eta Joe Strummer-ekiko sentitzen duen miresmena dela medio, bira bat egiten ari da The Spanish Bombs taldearen laguntzaz London Callinga hasieratik amaierara joaz. Eta kontzertura joan nintzen hogeitabost urte beranduago, garai batean zuzenean entzun ezin izan nuen nire diska kuttunaz gozatzera.
Seguru ez zela berdina izango, baina neuk behintzat izugarri disfrutatu nuen. Han ikusi nituen urteetan ikusi gabeko Itxasoko tribuko mutil (gizon) batzuk, une gozoa izan zen, nerabezaroaren oroitzapenak,... itzela.

2011/01/08

Kerik gabeko gizartea?


Txikiak ginenean etxean bazkaltzeko orduan urardoa edaten genuen eta gabonetan txanpan apur bat ere. Horrelako egunetan aitari zigarro bat kendu eta txorakeriak eginez piztu eta tragatu gabe kalada batzuk ematen genizkion eta denok barre egiten genuen.
Ez da hain aspaldikoa amarekin medikutara joan eta hark zigarroa ahoan jasotzen gintuenekoa.
Oroitzen naiz instituto garaian ingelesko irakasleak past simple eta past continuous-en arteko desberdintasunak azaltzen nola bere ducadosari zupadak ematen zizkion, ez dakidana da non geratzen ziren mutxikinak, lurrean seguruen, takoiarekin zapaldu eta listo.
Unibertsitatean ere analisi matematikoko irakasleak bost bat zigarro erretzen zituen arbela funtzioz deribatuz, limitez eta integralez betetzen zuen ordu beteko saioan, eta nik neuk ere, hamaika zigarro erreak ditut Heisenbergen ziurgabetasun printzipioa, Carnoten teorema edota mekanika kuantikoaren oinarriak azterketa batean azaltzen saiatzen nintzen bitartean.
Atzean geratu dira hogei minutuko traiektoko bidaietan fortunak erretzen genitueneko garaiak; geroago bost ordutakoetan erdiko atetik atzera erre zitekeenekoa, edota abioietan egiten genuenekoa.

Zorionez gaur egun umeek ez dituzte euren irakasleen keak arnasten edota lepo doazen autobusetan ez dugu zertan inoren kerik tragatu beharrik, zentzuduna eta logikoa.
Baina hilaren bitik ezarri den tabakoaren lege berria ez al da gehiegikeria? Neuk zalantza handiak dauzkat.
Hospitaleko eremutik kanpo irten beharra zupada batzuk ematera ez al da ilogikoa, aurretik ehunaka auto pasatzen ari diren bitartean?

Erretzaile soziala izan naiz urte askotan, niretzat tabakoa droga soziala da, besteei ere kalte egin diezaiekela jakin badakit, baina gizakioi plazerra ematen diguten gauzatxoak kentzen badizkigute, zer geratzen zaigu? 

Lehengoan egoera bitxiak ikus zitezkeen herrian. Jendea parrandan eta tragoaren erdian taberna erdia kanpora zigarroak erretzera. Dibertigarria izan zen, baina zer esango dute astebururo kaleko zaratak entzun behar dituzten bizilagunek? Hori ere ez al doa osasunaren aurka? Horrek askori sor diezaioken estresa, urduritasuna, lo faltagatik, ez al du ere osasun publikoaren diru-kutxan eraginik izango?
Eta bitartean errepideak ugaltzen doaz, gero eta auto gehiago dago, gero eta potentzia handiagoko motorrekin, horien keak ez dira kaltegarriak, hori progresoa da.

Ondo iruditzen zait besteen espazio garbia errespetatzea baina hipokrita hutsak gara, gobernuak hipokrita hutsak dira eta gainera lortu dute euren jokuan sartzea eta seguruen salatariak ugalduko dira gure gizarte demokratiko honetan. Donald Sutherland-en irudia datorkit burura, "Invasion of the Body Snatchers" filmearen amaieran bere hatz erakusleaz lagunmina salatzen ari denean... Bejondeiela. 
Nik espero dudana da lege honen aurrean zentzuz jokatzea, inor demonizatu gabe, guztion eskubideak errespetatuz, baita erretzaileenak ere.

2011/01/04

Egoerak

Hemen datza
egunen baten 
ilusioz beteriko neska bat zena

Hemen datza
arantzaz beteriko bihotz bakartia

Tristeziak gailendu nau
eguzki izpiek ere
ez dute nire irudia argitzerik lortu

Hemen nago, etzanda,
nire babesleku bihurtu den
apartamentuko sofan

Hemen nabil nola
urratsak eman aurrera egiteko

baina ez dut kemenik,
ezin dut aterik zabaldu, 
kikilduta nago,
kalean topatuko dudanaren beldur naiz

hobe esan
kalean topatuko ez dudanaren beldur naiz,
bakardadearen beldur

Ezin dut
nire lagun intimo bilakatu den
bakardadea gehiago jasan

Gorroto zaitut,
alde nire bizitzatik
alde behingo batez.

Leihoak ireki

utzi argi-izpiei sartzen

Ireki begiak, belarriak

ikusi zure ninien aurretik pasatzen den oro
Entzun ingurutik datozkizun soinuak,
ahotsak, doinuak

Zabaldu bihotza

itxi gabeko zauriak 
denborak sendatuko ditu,
haragian sartutako arantzak
gorputzak berak kanporatuko ditu

Ez murgildu zure ezinegonean

Segi tren estaziora

ordutegia aztertu
eta igo zaitez batera,
beti daukazu hurrengo estazioan
jaisteko aukera

Eta gogoratu 
hartu gabeko trena
ez da sekula berriro pasako.