2011/03/17

Nuklearrik? Ez eskerrik asko!

Azken egun hauetan Japonian gertatutakoak alarma piztu du, eta azken urteetan lozorroan egon den debatea berriro mahai gainera ekarri, zentral nuklearrak irtenbide egokia al dira gaur egun ditugun energia premiak asetzeko?
Duela ez asko aditu batzuen artikulu batzuk irakurri nituen eta tartean baiezkoaren aldekoak zeuden. Berotegi efektua sortzen duten gasen isuriketa eza eta energia mota honen produktibitatea dira askoren iritziz motibo nahikoak energia iturri honen alde apostu egiteko. 
Chernobyllen 86an gertatutakoa askok ez zuen erreferente ontzat hartzen, "badakigulako" komunistak segurtasun kontu hauetan ez zirela oso fidatzekoak. 
Oraingoan teknologiaren abanguardian dauden japoniarrei egokitu zaie zorigaitza, tsunamiak sortutako hondamendiaren ondorioz Fukushimako zentraleko erreaktoreetan gertatutako leherketek mundu guztia dantzan jarri dute.
Neu beti izan naiz nuklearren aurkakoa eta zoritxarrez egun hauetan gertatzen ari direnak ideia horiek indarrez defendatzera bultzatzen naute. 
Ez jakintasunak askotan eramaten gaitu iritzi bat ematera zertaz ari garen jakin gabe. Ondorengo testuan erradiaktibitatea zer den azaltzen da modu sinple batean. Ez dut itzultzeko astirik hartu, gaztelaniaz dago baina irakurtzeak merezi du.

La radioactividad o radiactividad es un fenómeno natural o artificial, por el cual algunas sustancias o elementos químicos llamadas radiactivos, son capaces de emitir radiaciones, las cuales tienen la propiedad de impresionar placas fotográficas, ionizar gases, producir fluorescencia, atravesar cuerpos opacos a la luz ordinaria, etc. Las radiaciones emitidas por las sustancias radiactivas son principalmente partículas alfa, partículas beta y rayos gamma. La radioactividad es una forma de energía nuclear, usada en medicina (radioterapia) y consiste en que algunos átomos como el uranio, radio y torio son “inestables”, y pierden constantemente partículas alfa, beta y gamma (rayos X). 

RADIOACTIVIDAD
En este proceso, los núcleos de los átomos de los elementos se desintegran, con formación de nuevos núcleos que corresponden a nuevos elementos y liberación de energía.
En el año 1.896 Henry Becquerel (físico francés), descubrió accidentalmente el proceso de RADIOACTIVIDAD, el cual puede ser natural (en los núcleos de los átomos de los elementos inestables) y artificial (en los núcleos de los átomos de los elementos estables que necesitan ser bombardeados con partículas).
La radiactividad natural es el proceso mediante el cual los núcleos pesados e inestables de algunos materiales radiactivos se desintegran de forma espontánea y producen nuevos núcleos de nuevos elementos y liberación de energía.
La radiactividad artificial consiste en la ruptura de los núcleos de átomos estables a través del bombardeo con partículas ligeras aceleradas, dando origen a nuevos núcleos que corresponden a nuevos elementos.
Rutherford logró en 1.919, la primera transmutación artificial, al bombardear con partículas alfa, núcleos de átomo de nitrógeno
En 1898, los esposos Curie dedicados al estudio de la radiación observada por Becquerel (físico) descubrieron dos nuevos elementos radiactivos: el Polonio y el Radio, caracterizados por:
Ionizar gases
Impresionar placas fotográficas
Originar destellos de luz en algunas sustancias.

CARACTERÍSTICAS DEL FENÓMENO RADIACTIVO.
La emisión de radiaciones por parte de un material radiactivo no depende del estado de libertad o combinación en que se encuentre, es decir, puede estar como una sustancia simple o como parte de un compuesto y este hecho no incidirá en tales emisiones.
La radiación es independiente de factores que intervienen en las reacciones químicas.
Las radiaciones pueden impresionar placas fotográficas, atravesar materiales opacos, ionizar los gases y producir reacciones químicas. 

NATURALEZA DE LA RADIOACTIVIDAD
Las radiaciones pueden ser:
Rayos Alfa 
Estos rayos están formados por partículas materiales que presentan dos unidades de carga eléctrica positiva y cuatro unidades de masa (son núcleos de Helio). Son ligeramente desviados por la acción de fuerzas magnéticas intensas. Pueden ionizar los gases y penetrar en la materia. Son detenidos o absorbidos cuando se pone ante ellos una lámina metálica. Su velocidad inicial varía desde 109 cm/s hasta 2 x 109 cm/s. 

Rayos Beta 
Las partículas que conforman a los Rayos Beta son de una masa menor a la de los rayos alfa y son de unidad de carga negativa. Se proyectan a grandes velocidades, aunque ésta depende de la fuente de procedencia y en ocasiones son emitidos a una velocidad próxima a la de la luz (300.000.000 km/s). 

Rayos Gamma 
Su naturaleza es diferente a los rayos alfa y beta, puesto que no experimentan desviación ante los campos eléctricos y/o magnéticos. A pesar de que tienen una menor longitud de onda que los rayos X, actúan como una radiación electromagnética de igual naturaleza. Pueden atravesar láminas de plomo y recorrer grandes distancias en el aire. Su naturaleza es ondulatoria y no tiene carga eléctrica, ni masa. Su capacidad de ionización es más débil en comparación con los rayos alfa y beta. 

Es innegable que la radiación afecta a los organismos. Los puede enfermar o curar. Puede ser administrada como cualquier medicina, o tener efectos letales. Depende de cómo se use.
Sabemos que la ionización que produce puede dar lugar a transformaciones químicas en la materia. Si es materia viva, necesariamente interfieren estos cambios con las funciones vitales de las células que reciben radiación. Además, como algunas radiaciones pueden penetrar en el cuerpo, dichos efectos se pueden producir en órganos o en células de muy diversas funciones.
Para tener un punto de comparación, pensemos en una quemadura de Sol. Los rayos solares, principalmente los ultravioleta, producen en la piel efectos que todos conocernos; alguna vez hemos sentido el ardor de una quemadura por exposición al Sol demasiado prolongada. Se debe a los cambios químicos inducidos en la piel, que inclusive pueden matar a las células, como también todos hemos experimentado al desprenderse luego la piel inútil. Ahora bien: la piel está diseñada para soportar estos efectos, pues, al dañarse, fácilmente puede ser reemplazada por nuevas células que a su vez asumen la función vital de proteger al resto del organismo. Las radiaciones ionizantes que penetran en el cuerpo pueden causar daños equivalentes en los tejidos, pero no sólo de la piel, sino de todo el cuerpo. Estos daños pueden resultar permanentes si suceden en órganos que no se regeneran, como el cerebro.
Los efectos que la radiación produce en los organismos se han clasificado en cuatro grupos: los que producen cáncer, las mutaciones genéticas, los efectos en los embriones durante el embarazo y las quemaduras por exposiciones excesivas. Los primeros dos grupos generalmente suceden cuando las dosis recibidas son pequeñas, pero prolongadas. El tercero, en una etapa de la vida en que el organismo es especialmente sensible por estarse reproduciendo sus células a ritmo acelerado. El cuarto sucede en accidentes o en las explosiones nucleares. Se han hecho muchos estudios sobre cómo cada uno de estos casos se presenta bajo diversas circunstancias.


2011/03/12

Bizar Gorri Pirata

Bart gauean zurekin egin dut amets. Itsasoaren erdian igeri ari nintzen, bakarrik. Ezustean zerua itxi egin da, tximistak eta trumoiak hasi dira, enbata sartu da, itsasoa zakartu egin da batek daki zenbat metroko olatuak eratzen hasi direlarik.
Hondoratzen hasi naiz, ezin dut arnastu, gorputza kanporatzen saiatzen naiz, laguntza eskatuz, baina uraren astinduak hain dira bortitzak gero eta beherago noala, oinetan harri astunak kateaturik izango banitu bezala. Konortea galdu dut.
Begiak zabaltzerakoan aste beteko bizar-gorri batez inguraturiko ezpain batzuk nire ahoan itsatsita ditut. Estulka hasi naiz. Gorputza biratu didazu irentsitako ur guztia bota dezadan. Ondoren soinean daramazun jaka beltza erantzi eta nire sorbalden inguruan ipini didazu, irrifar batez, "lasai, salbu zaude" esanez.
Une horretan ohartu naiz nire printze urdina zarela. Ez duzu ez gaztelurik, ez zaldi zuririk, ez begi urdinik ezta urrezko koroarik ere, Bizar-Gorri Pirata zara, Atlantikotik Pazifikora eta Pazifikotik Indikora, bere belauntzi kaxkarrean aberatsen ondasunak behar handiena dutenen artean banatzen dabilen pirata xarmangarria.
Eta horrela esnatu naiz irrifar bat ahoan. Begiak itxi ditut berriz ere loak hartuko nauen esperantzaz, une batez berriro ere zure beso artean sentitzeko, zure irrifar goxoaz gozatzeko, baina alferrik izan da. 
Ea gaur gauean ere nire ametsetan agertzen zaren!

2011/03/08

Bizitzaren zertzeladak: Irene

Goizero jaikitzen denean Martinen logelara hurbiltzen da, bertan ote dagoen ikustera, zeren beldur da, egunen batean han egongo ez denaren beldur, telefonoak jotzearen beldur, hor nonbait, txakur abandonatu baten moduan, bazter batean botata, jipoituta, akabatuta aurkituko dutenaren beldur.
Beti jakin du Martin ez zela urteetan denen aurrean, baita berean ere, agertu den pertsona; bere goxotasun, maitasun, alaitasun horien atzean beste izate bat gordetzen zuela, baina itsuarena eta gorrarena egin du ahal izan duen bitartean. 
Asko zor dio Martini. Beragatik ez balitz akaso neska zahar izango zen, jendearekin erlazionatzeko beti izan dituen arazoak ikusita zaila izango zen garai batean beste mutil bat berarengana hurbiltzea. Martinek egin zuen, konkistatu egin zuen eta beti errespetuz tratatu du, inoiz ez hitz bat bestea baino gorago, beti egoki, baita haserre zegoenean ere.
Egia da ohean sekula ez dela pasio handirik izan euren artean, baina berak hori normaltzat jotzen zuen, beste esperientziarik ezean hura nahikoa eta sobera iruditzen zitzaion.
Hiru seme-alaba zoragarri izan dituzte eta esan daiteke familia zoriontsua osatu dutela duela pare bat urte gauzak okertzen hasi ziren arte.
Batetik Unaik etxetik alde egitera zihoala adierazi zien, aurretik joanak ziren Miren eta Joseba ere, orduan Martinek esan zion lehen aldiz handik aurrera beste ohe batean egingo zuela lo, beste gela batean. Irenek ez zuen zergatia galdetzeko adorerik izan, akaso erantzuna bazekielako. Aurrerantzean gauero negar egin du isiltasunean bere izarapean, baina okerrena heltzeko zegoen. Jubilatu zenetik astean zehar gauero zaborra ateratzeko aitzakian kalera irten eta mozkorturik bueltatzen da auskalo zein ordutan. Ez dio inork kontatu baina imajinatzen du zertan dabilen, herrian beti bolo bolo ibili den bere homosexualitatea azkenik agertzen, bere alderik izkutuena errebelatzen. Eta imajina dezake nola gazteek barre eginen dioten eta tristetu egiten da, baina beldur ere bada, horrelako batean baten batek astindu bat eman eta kalean zerraldo utziko duenaren beldur.

2011/03/07

Bizitzaren zertzeladak: Martin

Ajiak jota esnatu da. Sukaldera joan eta han dabil Irene bazkaria prestatzen. Begiratu egin dio, buruarekin ezetz bezala esanez, horrela ezin duela jarraitu, ezin dutela horrela jarraitu, gehiago ez.
Seme alabak etxetik joan zirenetik logela diferentetan egiten dute lo. Emakume ederra da Irene, ona eta pazientzia handikoa. Dena jasan izan du bere familia aurrera ateratzeagatik. Beti jakin du Martinek sekula ez diola desioz begiratuko, baina garai batean ahaleginak egiten zituen dena ondo joan zedin, astean behin gutxienez bere sexu saioa ere edukitzen zuten, pasio handirik ez bazegoen ere, maitasuna adierazteko eta eskerrak emateko modu bat zen. Orain hori ere agortu zaie.
Bizitza osoa erriprimituta eman ondoren orain jubilatu dela atera zaio bere benetako nia adierazteko beharra, bortizki, eta modu desegokian atera ere. 
Lehen, eguna lanean ematen zuenez, pentsatzeko asti gutxi zuen eta dena eramangarriago zitzaion. Orain egun guztia libre duela ezin bere barnea, bere desioak, bere beharrak kontrolatu.
Gauero, zaborra ateratzeko aitzakiaz, kalera irten eta kopatxo bat hartzera joaten da etxe ondoko tabernara. Han pare bat edo hiru gin tonic edan eta gero, gazteenetara hurbiltzen da, haiekin harremanetan jartzen saiatzen delarik, baina berea bezalako herri ttiki batean ezer lortzea zaila zaio. Bata laztantzen ahalegintzen da, besteari musu ematen, gazte horietako bat konkistatu nahiko luke, dirua ordaintzera ere prest egongo litzateke, dena euren gorputz gihartsuak laztandu edo gutxienez miretsi ahal izateko, baina denek barre egiten diote. Penaz begiratzen dute, maritxu atso halakoa, zer pentsatzen du ezer lortuko duenik ala? Eta berak itsu gin tonicak edaten jarraitzen du, noraezean, taberna batetik bestera, amen egingo dion baten bila, azkenean kalera bidaltzen duten arte, eta etxeratu aurretik saiatzen da berriro ere beste batean sartzen, atean zain, kamareroa konbentzitu nahiean utz diezaion azken kopatxoa hartzen.
Etorkizun beltza familia katoliko euskaldun batean hazi eta hezitako agure homosexual erreprimitu batentzat.

2011/03/02

Bizitzaren zertzeladak: Miren

Lanetik atera eta etxera joan da zuzenean. Euria barra barra ari du, leiho aurrean paratu da, malenkoniatsu. Horrelako egunak gustoko dituen arren tristetu egiten dute. Ingurura begiratu du, gauza guztiak bere tokian daude, ordenatuta, txukun, baina isiltasuna da nagusi. Bakarrik dago. Denbora asko darama etxera heldu eta inoren musurik edo besarkadarik jaso gabe, inoren agurrik edo hitzik entzun gabe. Aspaldi ez diola inork afaria prestatu, poema bat irakurri, txiste bat kontatu, edo oinetan masajetxo bat eman.
Garai batean egoera hori ondo zeraman, baina urteak aurrera egin ahala, astunagoa gertatzen ari zaio, jasangaitzagoa.
Lagunek kexatzerik ez duela esaten diote, ez duela loturarik, bere denbora librea nahi bezala erabil eta oporretan nahi duena egin dezakela..., nahiko luketela beraiek egoera hori... 
bai zera! Egun guztia bakarrik, oporretara joateko bakarrik, hori nahi dutela? ziria beste bati sar diezaiotela! Horrelakoak bera kontsolatzeko esaten dizkiote, ez benetan sentitzen dituztelako. 
Lagunek batzuetan bakardadea (edo lasaitasuna) botatzen dute faltan, baina ez da gauza bera norberak bilatutako bakardadea edo derrigor datorkizuna; azken horri aurre egitea gogorra da, baina horrelakoak esaten dituenean inork ez dio jaramon handirik egiten. 
Bakardade hori apurtzeko ahaleginetan hasi da, badaki ez dela gauetik goizera gertatuko den zerbait, baina erabakia hartua dauka, egoera eta lagun berriak ezagutzeko aukera bakoitza erabiliko du, bere mundu ttipia zabaldu asmoz.

2011/02/20

aldaketak

Tabernan sartu zara
dena iluna da
ez duzu ezagunik ikusten 
zurekin daudenak ere
arrotzak zaizkizu
disimulatzen saiatu zara
baina ez zara eroso sentitzen
hura jada ez da zure tokia
jada ez da zure jendea
ez behintzat lehen sentitzen zenuen moduan
Zalantzarik ez
aldatzeko garaia da
jendea, tokia, ...
agian dena aldatu behar duzu
zure espazio berria bilatu, topatu
jende desberdina zure bizitzan sartu
ez da traizio bat, bizitza da
elkarrekin egin duzue bide luze bat
eta orain bidegurutzean zaudete
batzuk argi dauzkate hurrengo urratsak
zuk ez, baina ez zara haien atzetik joango
atsedena hartzera geratu zara
aukera guztiak ondo aztertuz
eta pixkanaka bizitza berriari helduko diozu
Erabakia latza da
horretan bakarrik zaude eta
baina ekingo diozu zure patua eraikitzeari
zure tokia munduan bilatzeari

2011/02/16

"ene" joxepa!

Dakizuenez fisika, materiaren aldaketa fisikoak edo fenomeno fisikoak aztertzen dituen zientzia da. Horietako aldaketa batzuk optikoak dira, argiarekin zerikusia dutenak. Islapena edota itzala fenomeno arruntak dira guretzat hauek ikusten ohituta baikaude, baina niri islapena bereziki (bestea sinpleagoa baita) fenomeno harrigarria iruditzen zait.
Gorputz bati argiak ematen dio (uhin elektromagnetiko multzo bat), honek luzera batzuetako uhinak surgatu eta beste batzuk errebotatzen ditu eta horri esker ikusten dugu dagokion forman eta kolorean. Objektuaren aurrean material islatzaile bat jarriz gero, fenomenoa errepikatzen da, hau da, material horretara objektuak errebotaturiko uhin multzoa heltzen da eta honek era berean uhin guztiak errebotatzen ditu, (irudiak kalitatea gal dezake materialaren arabera), eta horrela behin eta berriz gerta daiteke.
Niri islapenak izugarri gustatzen zaizkit, argazkietan sarri bilatzen ditut horrelakoak. Argazki honetan n joxepa ikus ditzakezue hiru ispiluei esker, edo nahiago baduzue hiru joxepa ber n. Bat ere ez ez da erreala, denak irudiak dira, argazkia bera bezala.

2011/02/12

Diktadurak nonahi

Telebistari eta medioei kaso eginez gero, batek pentsatuko luke munduan hiru herrialdeetan soilik daudela erregimen "diktatorialak". Lehena nola ez Kuba, baita Txina eta Ipar Korea ere. Venezuela ezin horrela etiketatu hauteskundeak egiten dituztelako, baina Hugo Chavezen irudia ederki dakigu zein den medio "demokratiko" guztietan.
Nik onartzen dut, geografia politiko kontu horietan ez nagoela oso jantzita (bat ere ez ez esateagatik), baina medioetan ikusi eta irakurri dudanagatik pentsa nezakeen munduko beste herrialde guztietan "demokrazia" zela nagusi. 
Hara nondik eta gure ekialdera gertatzen ari diren errebuelta guztiak medio, orain enteratu naizen Tunezen, Egipton, eta beste hainbat herrialdeetan ere diktaduretan bizi direla.
Danok entzun izan dugu homosexualek Kuban arazoak omen dituztela gobernuarekin, (hor dugu Reinaldo Arenasen kasua esaterako, Julian Schnabelek filme batean erretratatu zuena), baina ba al genekien Egipton homosexualitatea heriotzarekin kastigatua zegoenik, bide hori erabili ez badute ere?
Herrialde horiek direna izango dira, baina mendebaldeko estatuei ez zitzaien interesatzen horien aurka joatea eta gu itsu itsuan denok Tunezera oporretan hegaldiak merkeak direlako besteak beste, jakin gabe hango herritarrek zein pribazio eta zein bizi baldintzak dituzten eta zein askatasun edo askatasun eza bizi zuten. Hori bai Venezuela edo Kubara joanez gero, dena luparekin begiratuz konstatatzeko hango gobernuek benetan herritarrak askatasunik gabe dituztela...
Zein nazka ematen duten gobernuek, euren mezulariek, eta mundua manipulatzen duten guztiek.
Mundura iraultza dator, argi dago. Horrela ezin jarraitu. Gaiztoen eta onen kontu hori amaitu da (niretzat sekula existitu ez bada ere, edo "gaiztoen" alde agertu naizelako beti edo ia beti); ireki ditzagun begiak, zabaldu burua, eta aldarrika dezagun justizia, herritar guztientzat, mundu zabalean, ea danon artean bizitza duinago bat izatea lortzen dugun aldamenekoa errespetatuz.

2011/02/06

Witness for the Prosecution


Hainbeste telezaborraren artean kateren batean azken boladan film interesgarriak botatzen hasi dira.
Atzo larunbata, etxean goiz eta zein nire sorpresa la sexta 3-en honako hau: "Witness for the prosecution" 1957an Billy Wilderrek zuzendutako zine beltzeko film zoragarria. Tirone Power, Marlene Dietrich, sekundario mundial batzuk (etxeko laguntzailea eta erizaina besteen artean) eta Charles Laughton handia abokatu lanetan.
Azkenaldian gutxitan izan dut telebista ikusiz hainbeste disfrutatzeko aukera, ea hau ohitura bilakatzen den eta beste kate batzuk ere eredu bera jarraitzen duten.
Ahal baduzue bideotekan hartu, (edo deskargatu...) benetan merezi du eta.

2011/02/05

GORROTOA

Ikasle batek gorroto dudala adierazi du herriko aldizkarian.
Horrek hausnarketa ugari sortarazi dit.
Herriko aldizkariak, euskara bultzatzeko asmoz herri guztietan sortutako ekimenak, euskara hutsean izanagatik ere, esateko eta eztabaida askotarako ematen duten horiek, nire uste apalean, erabiltzen duten gaitegi, tonu eta abarrengatik... baina ez da nire asmoa horretaz aritzea oraingoan, tesi baterako emango lidakelako, agian.
Gorrotoa. Hitz potoloa. Horrek sortu dit harra, barruan, zer da ba gorrotoa?
Ikasle batek gorroto dudala sentitzen du eta hala adierazi du publikoki, nire izen eta guzti, baina nik inor gorroto al dut? Edo inoiz gorrotatu al dut inor?
Niretzat gorrotoa maitasunaren pareko sentimendua da. Pertsona asko apreziatzen ditut, baina maitatu? Eta gorrotatu?
Nazka ematen didan jendeak indiferentzia besterik ez dit sortzen.
Norbait gorrotatzeko zerbait oso gogorra egin behar izan dit. Egia esan halako sentipenak oso pertsona gutxirekin izan ditut, eta beti, edo ia beti, maitasunaren aurkako erantzuna moduan, erreakzioz, momentu zehatzetan, maitasunak bihotza apurtu dizun horietan, baina beti akzioa bueltan etortzen delarik.
Ez, nik ez dut sekula ikaslerik gorrotatu, badaukat beste zereginik nire barrua hortan murgiltzea baino.
Ikasleak hezitzea da nire lana, gauza batzuk erakustea, irakastea. Batzuekin primeran konektatzen duzu, beste batzuekin tira, batzuekin ez duzu feelingik, punto.
Benetako gorrotoa, inoiz sentitu badut, noizpait bai, beste eremuetarako erreserbatua daukat, nire eguneroko lanaz oso urrun.
Oso gogorra zait nire izena eta gorrotoa hitzak esaldi berean irakurtzea, herriko aldizkarian. A zer irudi izan behar duten nitaz, herrian, gorrotatzaile borde hori.
Seguruen ez ditut ikasleak maite, batzuekin oso ondo konektatzen dut, baina beti ere beraiek hor eta ni hemen; batzuk urteetara lagun bilakatzen dira, gutxi batzuk, beste batzuk nire listetatik pasatako izen ezagunak besterik ez dira, baina gorrotoa arazo potologoei erreserbatutako bizipena da. Eta zenbat eta gutxiagotan sentitu orduan eta hobe.